LOKACIJA

Senjski Rudnik se nalazi u istočnoj Srbiji, 150 km od Beograda, u opštini Despotovac. Okružen je planinama i brdima bogatim bukovom, hrastovom i borovom šumom, kao i planinskim rekama. Ovaj bajkoviti pejzaž u blizini je čuvenih srednjovekovnih manastira Manasije i Ravanice, arheoloških lokaliteta iz rimskog perioda Idimum i Horeum Margi, ribnjaka pastrmke “ Lisine „, Resavske pećine, vodopada Veliki Buk i Prskalo, rezervata prirode, lovišta i termalnih izvora.

Skretanjem sa autoputa kod Markovca, Senjski Rudnik je udaljen 40 km, putem koji vodi kroz Svilajnac, Despotovac i Resavicu. Skretanjem sa autoputa kod Ćuprije, Senjski Rudnik je udaljen 20 km.

NASELJE I RUDARSKI KOMPLEKS

Senjski Rudnik, osnovan 1853.godine, najstariji je aktivni rudnik mrkog uglja u Srbiji i predstavlja najstariju očuvanu industrijsku oblast. U periodu od izgradnje železnice 1892. godine, koja je povezala ovaj rudnik uglja sa centralnom Srbijom, do početka Drugog svetskog rata 1941. godine, Senjski Rudnik je bio jedna od najsperspektivnijih oblasti u zemlji.

Senjski Rudnik kao rudarski kompleks zanimljiva je mešavina žive istorije i savremenog rudarstva. Kompleks se sastoji iz Aleksandrovog potkopa, najstarijeg rudarskog okna izgrađenog 1853. godine i pomoćnih zgrada: upravna zgrada sagrađena 1860. godine, radionica i kovačnica sagrađena 1922. godine i centralnog magacina izgrađenog 1930. godine, u kome se danas nalazi Muzej ugljarstva.

U sastavu rudarskog kompleksa nalazi se i danas aktivno rudarsko okno jame “ Senjski Rudnik “ , koje je izgrađeno 1898. godine. U periodu između 1922. i 1925. godine ovo rudarsko okno bilo je opremljeno gvozdenim izvoznim tornjem, umesto starog drvenog tornja, i parnom mašinom proizvedenom 1874. godine. Parna mašina predstavlja svojevrsnu atrakciju, u dobrom je stanju i još uvek radi.

Rudarsko naselje Senjski Rudnik izgrađeno je na šumovitim brdima iznad kompleksa rudnika uglja. Naselje je tipično za industrijske zajednice kasnog 19. i ranog 20. veka, a očuvane su stambene zgrade, škola, Dom kulture ( Sokolski dom ) , crkva Svetog Prokopija, zgrada železničke stanice, restoran i bolnica.

MUZEJ UGLJARSTVA I MUZEJSKI KOMPLEKS

U ovakvom jedinstvenom industrijskom pejzažu četiri objekta koriste se kao deo muzejskog kompleksa: upravna zgrada iznad Aleksandrovog potkopa, radionica, Muzej ugljarstva i izvozni toranj sa parnom mašinom. Na prostoru između ovih zgrada nalazi se park sa teškim mašinama i velikim predmetima korišćenim u rudarskim oknima Senjskog Rudnika i drugih rudnika Srbije. Muzejski kompleks i parna mašina proglašeni su spomenicima kulture od velike važnosti za republiku Srbiju i predstavljaju jedinstvenu pojavu u ovom delu Balkana.

Muzej ugljarstva u Senjskom Rudniku ima veoma zanimljivu i informativnu koncepciju i izložbenu postavku. Zgrada starog centralnog magacina adaptirana je 1980. godine i od tada se koristi kao jedinstveni tehnički Muzej ugljarstva u Srbiji, koji prezentuje predmete i istoriju Senjskog Rudnika i ostalih rudnika uglja sa podzemnom eksploatacijom koji se nalazi u sastavu JP PEU Resavica. Izloženi predmeti datiraju od antike do današnjih dana.

Stalna postavka Muzeja ugljarstva sastavljena je od zbirki antičkog i srednjovekovnog kopačkog alata, rudarskih lampi, mernih jamskih instrumenata, alata za rudarsko bušenje, maketa i modela, rudarskih mašina za otkopavanje uglja, prostog ručnog kopačkog alata, rudarskih uniformi i kostima, ordenja i medalja, buradi za vodu, rudarsko – geoloških karti, fotografija, arhivske građe, umetničkih dela i etnološke zbirke.

Juna 2009. godine započeta je realizacija projekta rehabilitacije Senjskog Rudnika i transformacija Muzeja ugljarstva u savremeni nacionalni centar nasleđa. Projekat podržava Ministarstvo kulture Republike Srbije, Evropska Unija i Savet Evrope.

Ruždija – Muzej – Današnja zgrada Muzeja

Čuvajući istorijsku vrednost ovog objekta i neizmenjen arhitektonski izgled, Muzej u Prijepolju u svom pečatu i memorandumu ističe da se nalazi u objektu u kome je sa radom počela prva Niža gimnazija u Prijepolju.

Muzej u Prijepolju zvanično je otvoren 15. juna 1991. godine sa stalnom muzejskom postavkom „ Prijepolje u prošlosti „. Ova, veoma bogata muzejska postavka kompleksnog tipa obuhvata Odeljenje arheologije, istorije i etnologije, čiju okosnicu čine reprezentativni eksponati sa značajnog antičkog lokaliteta Kolovrat – zlatne naušnice, fibule, staklo i srednjevekovna keramika i kamena plastika manastira Mileševe i Davidovice. Tradicionalna narodna kultura ovog podneblja prezentovana je primercima nošnje, posuđa, pokućstva, ćilima, sprava i pomagala za rad s kraja XIX i početka XX veka. Svi važni istorijski datumi, bune, ratovi i migracije, prikazani raznim eksponatima, govore o burnoj istorijskoj prošlosti ovog kraja.

Muzej u Prijepolju ima status regionalnog muzeja, a realizovanim projektima na polju zaštite i velikim likovnim projektima priređenim u Galeriji, stekao je status i ugled najznačajnije kulturne ustanove Jugozapadne Srbije. Iz tog razloga poseta Muzeju u Prijepolju omogućava svim ciljnim grupama nezaboravnu šetnju kroz istoriju i upoznavanje sa civilizacijama koje su vekovima, a i danas žive na ovim prostorima; Rim, Vizantija, pravoslavlje i islam.

U novoizgrađenom delu Muzeja nalazi se stalna postavka posvećena najpoštovanijem i najpoznatijem Prijepoljcu u svetu – košarkašu Vladu Divcu. Osvojene medalje, sportska oprema, fotografije sa košarkaških utakmica podsećaju na nezaboravnu sportsku karijeru jednog od najpoznatijih sportista u svetu.

Muzej se nalazi u centru grada, pored Gradske pijace i zgrade Opštine.

Od predmeta nađenih na arheološkim lokalitetima iz praistorije, Bubnju i Humskoj Čuki, koji su stari preko 1000 godina, preko eksponata iz doba vladavine Rimljana kao što su rimski novac ( iz perioda I-V veka), vojne povelje, statue, nadgrobni spomenici, ostaci ograde rimske vile sa lokaliteta Medijana, pa sve do srednjevekovnog nakita, kamenih ikona i krstova.

Ovde su izložena i jedinstvena umetnička dela skulptora kao što su kopija portreta cara Konstantina, skulptura Jupitera na tronu i portret vizantijske carice Teodore / Eufemije.

Zavičajni muzej u Priboju

Osnovnu delatnost Muzeja čini izučavanje, sakupljanje, čuvanje i prezentacija umetničko – istorijskih dela kulturne baštine pribojskog kraja.

Njegov rad je organizovan kroz odeljenja: arheološko, etnografsko, umetničko i istorijsko, biblioteku stručne literature i konzervatorsku radionicu.
Pri umetničkom odeljenju, kao posebne celine, funkcioniše legat sa galerijom Nadežde Nade Vitorović, a pri etnografskom odeljenju legat prof. dr. Vujice Jevđevića sa Gradskom kućom. Muzej je smešten u starom Priboju, na Brijegu u kući Stevovića i na Zelencu u kući Jevđevića.

Porodica Kovač se tradicionalno bavi proizvodnjom i preradom duvana.
Pre 150 godina deda Ištvana Kovača doselio se u Telečku jer je dobio zemlju da bi uzgajao duvan.
Počinje da se bavi ovim poslom, kasnije ga nasleđuje sin, a zatim i unuk, Ištvan Kovač.
U muzeju je izloženo više od 100 eksponata, a neki od njih su stari više od 150 godina. Izloženi su alati za preradu duvana i proizvodi od duvana, cigarete, tompusi, parfemi, lepak, bronzana boja za potamnjivanje tena.

Muzej vinarstava

Postavka muzeja govori o načinu života, vinogradarenju i vinarenju na prostorima Župe. U muzeju se nalaze dnevnici sa ocenama najpoznatijeg đaka poljoprivredne škole Dobrice Ćosića.

Odaja u kojoj se okupljaju  vitezovi vina iz župskog vinskog viteškog reda Monaha Doroteja, nudi posetiocima svoja nadaleko čuvena vina.

U gornjoj etaži ambijentalno je prikazan građanski enterijer sa kraja XIX i početka XX veka. Izloženi predmeti kulturne i umetničke vrednosti, su pre svega lični predmeti Ace Stanojevića i njegove porodice a deo eksponata dobijen je na poklon od starih knjaževačkih porodica.
U donjoj etaži, u galerijskom prostoru održavaju se različiti muzejski sadržaji – književne i muzičke večeri, različita predavanja itd.

Pripada vrsti kulturnih dobara građanske arhitekture sa stilskim karakteristikama secesije, značajnim za period sa početka XX veka. Muzejska stalna postavka sastoji se iz arheološkog, etnološkog, istorijskog, umetničkog i geološko – prirodnjačkog dela.
Posebno se ističe po značaju etnografska zbirka dvopređnih vunenih čarapa, jedinstvena u svetu, koja je izložena kao zasebna celina – Muzej čarapa u okviru stalne postavke.

Arheološki muzej Đerdapa

Ova bogata zbirka argumentuje prisustvo ljudi u dolini Dunava još od praistorije i civilizacije Lepenskog vira, preko vinčanske kulture koja je dopirala i do ovih krajeva, bronzanog i gvozdenog doba, vremena Rimljana, Kelta, Slovena, pa sve do Turaka i savremene istorije.

Kolekcija je brižno čuvana i Kladovo je ponosno, kako na svoju istoriju i prošlost, tako i na jedan od najbolje opremljenih i uređenih muzejskih prostora u Srbiji.

Muzej pored svoje redovne delatnosti često organizuje edukaciju, prezentacije i aktivno živi u kulturnom životu grada. Svake godine u prostorima muzeja dočekuje se Noć muzeja, koja okuplja brojne poklonike kulturnih zbivanja.

Poseta Muzeju je u programima turističkih ponuda, a organizovane posete muzeju obezbeđuju vodiči Đerdap turista  i hotela Aquastar Danube.

Od 1989. godine Gradski muzej i biblioteka funkcionišu kao jedna ustanova, a kustos je Feliks Mileker. Do odvajanja ovih hramova kulture došlo je 1947. godine.

Muzej i danas ima bogate riznice Arheološkog, Umetničkog i Prirodnjačkog odeljenja.

Gradski muzej može da se pohvali i odvojenim spomen zbirkama “ Sećanje na Paju Jovanovića “ , “ Muzej zdravstvene kulture “ i legatom slikara Zorana Petrovića, smeštenim u staroj “ Apoteci na stepenicama “ .