Kopaonik — nacionalni park i planinski centar

Kopaonik je najveća planina Srbije i jedan od najznačajnijih nacionalnih parkova na Balkanu. Zaravnjeni visokoplaninski plato srednje nadmorske visine oko 1700 metara, sa Pančićevim vrhom na 2017 m kao najvišom tačkom, čini ga jedinstvenim u regionu. Zbog blizu 200 sunčanih dana godišnje, Kopaonik s pravom nosi naziv „planina sunca" — južan položaj masiva i otvorenost terena sprečavaju dugotrajno zadržavanje oblačnosti.

Nacionalni park

Nacionalni park Kopaonik osnovan je 1981. godine i obuhvata 11.800 ha, sa zaštitnom zonom od 19.985 ha i strogo zaštićenim rezervatima na 698 ha. Park štiti najviše delove planine, a u njemu se nalazi 13 prirodnih rezervata:

Kozje stene — reliktne zajednice smrče, jele i vresa
Vučak — jedinstvena zajednica jele i smrče (prisutna još samo na Zlataru)
Jankova bara — najveća tresava na Kopaoniku, stara preko hiljadu godina
Jelovarnik — vodopad s tri kaskade ukupne visine 70 m, okružen šumom bukve, jele i smrče
Suvo Rudište — visokoplaninski predeo na gornjoj granici šumske vegetacije
Gobelja, Barska reka, Samokovska reka, Mrkonja, Metode, Jelak, Duboka, Bele stene — ostali strogo zaštićeni ekosistemi

Geologija i reljef

Obrisi Visokog Kopaonika nastali su pre oko 70 miliona godina, kada su starije sedimentne stene zahvaćene snažnim tektonskim pokretima i probijene vulkanskom aktivnošću. Raznovrsna geološka građa — graniti, serpentiniti, škriljci, mermeri, andeziti, krečnjaci — rezultat je ovih procesa. Rudna bogatstva (gvožđe, olovo, cink, srebro, zlato, volastonit, fluorit) dala su planini i samo ime: ovde se odvajkada kopala ruda. Na planini se nalaze hladni lako mineralizovani izvori Krčmar vode i Marine vode na visinama 1700–1950 m, kao i blago radioaktivni izvori.

Flora — biljni svet

Kopaonik leži na granici ilirske i mezijske balkanske provincije, što mu daje izuzetno bogatu floru. Vertikalna zonacija šuma ide od mešovitih zajednica cera, graba i hrasta u podnožju, preko bujnih bukovih šuma s javorom, jasenom i jelom, do gustih smrčevih šuma iznad 1500 m. Na visinama 1750–1900 m smrčeve šume prelaze u žbunaste zajednice planinske kleke i borovnice. Posebnost su tresave (bare) — Jankova bara, Crvene bare, Barska reka — starost kojih prelazi hiljadu godina. Flora sadrži brojne lekovite biljke (kantarion, majčinu dušicu, hajdučku travu) i endemske vrste poput planinskog runolist (Leontopodium alpinum).

Fauna — životinjski svet

U šumama Kopaonika žive vuk, srna, lisica i zec, a od ptica ušata sova, jarebica kamenjarka i krstokljun koji se hrani semenom četinara. U bistrim vodama Samokovske reke živi potočna pastrmka. Od posebnih vrsta tu je sibirski skakavac, koji nastanjuje visoke hladne predele planine.

Istorijsko nasleđe

Šire područje Kopaonika nosi tragove predilirskog, ilirskog i rimskog prisustva. Ostaci ranohrišćanske bazilike iz IV–V veka otkriveni su na lokalitetu Crkvina – Nebeska Stolica, na 1800 m nadmorske visine. Srednjovekovne povelje Stefana Nemanje beleže ove krajeve kao župu u oblasti Ibra — srce srpske srednjovekovne države. Utvrđeni gradovi Zvečan, Maglič, Brvenik, Vrh Lab i Koznik čuvali su plodne župe i rudno blago. Kopaonička rudna oblast doživela je procvat u XIV i XV veku, s razgranatom trgovinom s Dubrovačkom republikom i Vizantijom. Rudarska prošlost vidljiva je i danas u ostacima starih iskopa iz rimskog i srednjovekovnog perioda.

Planinski i skijaški centar

Kopaonik je naš najveći skijaški centar i čitave godine nudi idealne uslove za aktivan odmor. Sneg pada od kraja novembra i traje do maja — prosečno 159 dana godišnje, s padavinama preko 1000 mm godišnje. Planinska klima s razređenim vazduhom i povećanim sadržajem kiseonika preporučuje se osobama s astmom i respiratornim oboljenjima; na Kopaoniku se zato, s razlogom, primenjuje naziv „fabrika crvenih krvnih zrnaca". Na nadmorskoj visini oko 1700 m nalaze se smeštajni kapaciteti, sportski tereni, staze za nordijsko skijanje i trim staze dostupne tokom cele godine.